ВЕРСИЯ ДЛЯ СЛАБОВИДЯЩИХ

 


Главная > История > «Адæн гъæуай кæнун алкæмæн дæр ихæс æй»

«Адæн гъæуай кæнун алкæмæн дæр ихæс æй»

Золойти Солтан (Сул­тан) Мусси фурт райгурдæй 1924 анзи Чиколай гъæуи, зæнхкосæги хæдзари. Æ царди фæндæгтæ адтæнцæ уæззау. Æ фидæ Муссæ кус­туарзон æма дзурддзæугæ лæг адтæй.Исæнтæстæй ин фондз фурти æма фондз киз­ги. Устур бийнонти хæссуни туххæй агæрон фæллойнæ кодта. Адтæй цæрдгъон, бацудай колхозмæ, фал æнæуарзгитæ цъух хастонцæ уой хузæнттæбæл, æма ин 7 анзи ахæстъони фæббадуни тæрхон искодтонцæ, Сибирмæ æй рарвистонцæ. Æ тумугъ бийнонтæ æфхуæрд æййафтонцæ хецауади æрдигæй. Сувæллæнтти мадæ зæрдинезæй сæйун райдæдта æма уатмæ бахаудтæй. Мус­си хестæр фурттæ сæхе Чиколайæй раеуварс кодтонцæ. Солтан дæсанздзудæй скъолай нæбал ахур кодта. Колхози ко­сун райдæдта. Колхозонтæн хæрæгбæл будурмæ дон, ху­аллаг ласта. Мусси зæнæг æхе хузæн кустуарзон æма арæхстгин адтæнцæ, сæйгæ мади сагъæс, хæдзари æма колхози куститæ Солта­ни усхъитæбæл сæ уæззау къæлæт æрæвардтонцæ. Райдæдта дуккаг дуйнеуон тугъд.

Золоев Солтан М.

Солтани æртæ хестæр æнсувæри Сафарбий, Ха­санбий æма Омар тугъдмæ æрвист æрцудæнцæ 1941 анзи. 1942 анзи октябри мæйи немуцаг æфсæдтæ Аргуданмæ ку æрбахæстæг æнцæ, уæд Ирæфи райони военком Конд­рашов Чиколай гъæуи, бæхбæл бадгæй, алли хæдзарæмæ бацæуидæ æма си биццеутæй кедæр ирдта, уони æрвиста Аргуданмæ, зæгъгæ, дан, цæф салдæттæн дон дæттетæ. Солтани дæр еци бон колхо­зи будурæй къуар биццеуей хæццæ рарвиста Аргуданмæ. Уоми Солтан фæццæф æй æма цæф салдæтти хæццæ Дзæуæгигъæуи госпитальмæ бахаудтæй. Солтанæн æ цæф нæма бахсистæй, уотемæй æй госпитæлæй рарвистонцæ тугъдмæ. Ци æфсæддон хаймæ бахаудтæй, уордигæй æй æрветун райдæдтонцæ развед­ки. Тугъди цæхæри цуппæрдæс хатти фæццæф æй. Фæстаг хатт фæццæф æй, горæт Гна­денбург байсунбæл тохгæй. Солтани тугъдон фæндæгтæ бустæги уæззау адтæнцæ, тугъдмæ бахаунæй ниссабуру­ни уæнгæ разведчик ке адтæй, уомæй. Æфсæддон хаййæй Чиколай военкоматмæ пъисмо исæрвистонцæ газетæ «Крас­ная звезда» — й хæццæ. Дза­расти Дæркъос военком адтæй. Епъисмо æма газет «Крас­ная звезда»-й хæццæ Солта­ни сæйгæ мадæмæ бацудæй. Уруссагау нæ зудта, æма ин Дæркъос радзурдта, пъисмо æма газетти ци финститæ адтæй Солтани туххæй, уони. Газетти æ хузæ ист пулеме­ти хæццæ. Дæркъос дзурдта, зæгъгæ, дан, Солтан бавдис­та устур бæгъатæрдзийнадæ. Е`мбали хæццæ разведкæй штабмæ куд æздахтæнцæ, уотемæй сæбæл гъæди не­муцаг салдæтти устур къуар исæмбалдæй. Немуцæгтæ разведчикти уацари райсунмæ гъавтонцæ. Солтан е`мбали хæццæ бæласæй бæласæмæ раледзæ — баледзæ кодтонцæ, уотемæй немуцæгти æхстонцæ автоматæй. Разведчиктæмæ фæттæ нæбал байзадæй, æма бæлæсти аууæнтти сæхе римæхсгæй се штабмæ лигъдæнцæ. Солтани æмбал фæммардæй. Автоматæй æхст ку басабур æй, уæд Солтан, æ фазæбæл бургæй, еу ус­тур бæласæмæ бахъæрттæй. Бæласæмæ хæстæг пуле­мет æма фæтти ящигутæбæл исæмбалдæй. Немуцаг салдæттæ разведчикти куд агурдтонцæ, уотемæй се`стуф Солтанмæ хæстæгдæр игъу­сун райдæдта. Солтан пуле­мет æхсунмæ æрцæттæ кодта. Немуцæгти æстуф ци æрдигæй игъустæй, уоцирдæмæ пуле­мети хæтæл исаразта. Æхе æрцæттæ кодта æхсунмæ.

Æхе нимæр Хуцаумæ искув­та: «Ме`сæнтæсунгæнæг Ху­цау, корун ди немуцæгтæ мæ маргæ кæндзæнæнцæ æма мин уæддæр немуцæгтæй мæ тог райсунмæ фенхус кæнæ!», зæгъгæ. Немуцаг салдæттæ имæ хъæбæр ку æрбахæстæг æнцæ, уæд сæ пулеметтæй æхсун райдæдта. Дзæвгарæ рæстæг пулемет æма нему­цаг автоматти къæр — къæр нæ сабур кодта. Æрæгиау не­муци æрдигæй æхст басабур æй. Еу минкъий рæстæг ку бауолæфтæй, уæд бабурдæй пулеметтæй цирдæмæ æхста, уоцирдæмæ. Фæууидта берæ немуцаг салдæтти мæрдтæ. Цалдæр немуцаг марди ус­тур бæласæмæ хæстæг æрæвардта æма сæбæл æхе æрхъан кодта, уотемæй бафунæй æй. Уотемæй æй, ке хæццæ службæ кодта, уонæй еу салдат иссердта. Тугъдон штаб Солтанæн хуæрзеуæг дæттуни туххæй фегъосун код­та Мæскумæ. Фал штаб æндæр бунатмæ æййивд ку æрцудæй, уæд син немуцаг хуæдтæхгутæ се`штаб æвеппайди ниппурхæ кодтонцæ. Штаби сæйраг командæгæнæг æма е`мбæлттæ еугурæй дæр фæммард æнцæ. Салдæттæй ма ефстæгтæ раервазтæй, æма сæ баеу кодтонцæ æндæр дивизий хæццæ. 1942 анзæй ба тугъд фæууни уæнгæ тугъди цæхæри раззаг хæйтти службæ кодта Солтан.

Тугъди фæсте незгунæй исæздахтæй æ хæдзарæмæ, кæций ихæлдæй иссæййафта. Гъæдикуст кæнун райдæдта æма хæдзарæ искодта. Сувæллæнттæ ин исæнтæстæй. Æ сувæллæнттæ минкъиййæй байзадæнцæ седзæрæй. 54 анзи дæр æнхæст нæ бацардæй. Тугъди хабæрттæ кæнун нæ уарзта. Есге æ цори тугъди хабæрттæ ку кæнидæ, уæд æ цæстисугтæ уаиуонцæ æма`й æ кæстæртæ дæр тугъ­ди хабæрттæй некæд нецæбæл фæрсиуонцæ. Адтæй имæ Рокосовскиййи къохæвæрд грамотитæ, майдантæ, фал сæмæ кæсгæ дæр некæд æркодта, æ дарæсбæл майдантæ бакæнун некæд ба­уагъта. Æ загъд уидæ уотæ: «Еунæг æз нæ фæссурдтон немуцæгти. Æ адæм гъæуай кæнун алкæмæн дæр ихæс æй. Майдантæ реубæл дарун ци пайда хæссуй?».

Мусси цуппар фуртемæй (Сафарбий, Хасанбий, Омар æма Солтан) неке байзадæй тугъди будури. Исæздахтæнцæ цæфтæй æма незгунтæй Чиколамæ. Берæ си неке фæццардæй. Сæ бæдæлттæ Хуцауи фæрци цæрунцæ.

Хоцаонти Мадинæ

Комментирование закрыто.